Văn hóa Hàn Quốc du học sinh cần biết trước khi bay: 12 điều ít ai dặn

Trước khi bay, bạn được dặn đủ thứ: mang bao nhiêu tiền, gói mấy bộ quần áo, nhớ mang thuốc. Ít ai dặn chuyện nhỏ hơn mà lại khó hơn: gặp người lớn tuổi thì chào thế nào, đổ rác ra sao cho khỏi bị nhắc, đi làm thêm muộn năm phút thì người ta nghĩ gì. Mấy tháng đầu ở Hàn, phần lớn chuyện khó xử của du học sinh đến từ những thứ như vậy, không phải từ bài học.

Nói ngắn gọn: văn hóa Hàn Quốc mà du học sinh cần nắm trước khi bay xoay quanh ba chữ: thứ bậc, giờ giấc và quy định chung. Bạn nói với người lớn hơn bằng kính ngữ, đến trước giờ hẹn, đổ rác đúng túi đúng ngày, và làm giấy tờ đúng hạn. Dưới đây là 12 điều gom thành 5 nhóm, kèm câu nói mẫu và việc nên làm, nên tránh.

1. Tuổi và thứ bậc: vì sao người Hàn hỏi tuổi bạn ngay lần đầu gặp

Điều 1: Bị hỏi tuổi là chuyện bình thường. Nhiều người Hàn hỏi tuổi hoặc năm sinh ngay buổi đầu, không phải vì tò mò. Họ cần biết để chọn cách nói với bạn: kính ngữ hay nói thường. Ở trường, người ta còn hỏi khóa (학번, hakbeon) để biết ai là đàn anh, đàn chị. Từ ngày 28/6/2023, luật Hàn Quốc thống nhất dùng tuổi tròn (만 나이, man nai) trong giấy tờ, nhưng ngoài đời nhiều người vẫn so theo năm sinh. Cứ trả lời thẳng năm sinh của bạn là gọn nhất.

Điều 2: Chưa rõ thì cứ nói kính ngữ. Với người mới gặp, người lớn tuổi hơn, thầy cô, chủ quán, bạn dùng đuôi câu -요 (-yo) hoặc -습니다 (-seumnida). Nói kính ngữ với người nhỏ tuổi hơn không ai trách. Nói trống không với người lớn hơn thì dễ bị hiểu là thiếu lễ phép. Cách xưng hô chi tiết có trong bài "Kính ngữ và cách xưng hô ở Hàn Quốc" (bài trong loạt Văn hóa Hàn Quốc, sắp đăng).

Điều 3: Đưa và nhận bằng hai tay, chào bằng cái cúi đầu. Khi đưa giấy tờ cho thầy cô, nhận ly rượu hay nhận lương từ chủ quán, bạn dùng hai tay, hoặc tay phải đưa, tay trái đỡ nhẹ dưới cổ tay. Chào người lớn thì cúi đầu nhẹ, không cần gập người sâu.

• 안녕하세요 (annyeonghaseyo): xin chào, dùng được gần như mọi lúc.
• 처음 뵙겠습니다 (cheoeum boepgetseumnida): rất vui được gặp, dùng khi gặp lần đầu người lớn tuổi hơn.
• 잘 부탁드립니다 (jal butakdeurimnida): mong được giúp đỡ, nói sau khi tự giới thiệu ở lớp hay chỗ làm.

2. Giờ giấc và nhịp sống nhanh

Điều 4: Đúng giờ nghĩa là đến sớm. Ở lớp học và chỗ làm thêm, nhiều nơi coi đến đúng phút là vừa sát. Đến sớm 5 – 10 phút để cất đồ, thay đồng phục. Có việc phải muộn thì báo trước, đừng để người ta phải gọi hỏi bạn đang ở đâu. Ở nhiều viện ngôn ngữ, đi muộn nhiều lần cũng bị quy ra buổi vắng, và chuyên cần ảnh hưởng thẳng tới gia hạn visa. Chuyện này có trong bài "Văn hóa lớp học ở Hàn Quốc" (bài trong loạt Văn hóa Hàn Quốc, sắp đăng).

Điều 5: Quen với chữ "빨리빨리" (ppalli ppalli, nhanh lên nhanh lên). Nhiều việc ở Hàn chạy nhanh: giao hàng, trả lời tin nhắn nhóm, làm thủ tục. Tin nhắn trong nhóm KakaoTalk của lớp hay chỗ làm, bạn nên đọc và trả lời trong ngày, dù chỉ là "네, 알겠습니다" (ne, algetseumnida: vâng, em hiểu rồi). Nhịp nhanh là thói quen chung, không ai cố tình ép bạn, nhưng im lặng dễ bị hiểu là không quan tâm.

3. Sống chung: rác, tiếng ồn và đôi giày

Điều 6: Rác là chuyện có luật, không phải chuyện tùy ý. Ở Seoul, rác sinh hoạt phải bỏ vào túi rác tính phí (종량제 봉투, jongnyangje bongtu) mua ở cửa hàng tiện lợi. Rác tái chế như giấy, lon, chai, nhựa để riêng. Rác thức ăn vắt khô nước rồi bỏ vào túi hoặc thùng riêng. Mỗi quận có ngày và giờ đổ riêng. Trang của quận Jung (Seoul) ghi rõ: đổ sai giờ hoặc để rác ra đường có thể bị phạt hành chính từ 100.000 won lần đầu tới 300.000 won lần thứ ba (khoảng 2 – 6 triệu đồng, theo tỷ giá bán Vietcombank 19,9 đồng/won ngày 29/09/2026). Xương gà, vỏ hạt cứng, vỏ sò không phải rác thức ăn theo hướng dẫn của thành phố Seoul. Thành phố có bản hướng dẫn này bằng tiếng Việt.

Điều 7: Buổi tối, nói nhỏ hơn bạn nghĩ. Nhà ở Hàn thường cách âm kém, nhất là phòng trọ một phòng (원룸, wonrum). Gọi video về nhà lúc 11 giờ đêm, bật loa ngoài, kéo ghế ban đêm là chuyện hàng xóm hay phàn nàn. Ký túc xá thường có giờ yên tĩnh và giờ đóng cửa trong nội quy. Đọc nội quy ngay tuần đầu.

Điều 8: Cởi giày trước khi bước lên. Nhà ở, nhiều phòng ký túc xá, một số quán ăn ngồi sàn đều cởi giày ở lối vào. Thấy bậc thềm hay kệ giày là dấu hiệu. Mang tất sạch, không rách.

4. Nơi công cộng và chuyện ăn uống

Điều 9: Trên tàu điện, im lặng là phép lịch sự. Ghế ưu tiên cho người già, người khuyết tật, phụ nữ mang thai thường để trống kể cả khi tàu đông. Nghe điện thoại thì nói ngắn và nhỏ. Xếp hàng khi lên tàu, lên xe buýt, để người xuống trước.

Điều 10: Không cần tip, và nhiều thứ bạn tự phục vụ. Nhà hàng ở Hàn không có thói quen tip. Nước lọc, đồ ăn kèm thêm nhiều khi bạn tự lấy ở góc tự phục vụ. Ngồi ăn với người lớn tuổi hơn, đợi họ cầm đũa trước. Rót nước, rót rượu cho người khác trước khi rót cho mình. Muốn biết ăn gì ngon mà rẻ, xem bài phố ẩm thực du học sinh hay lui tới.

5. Giấy tờ đúng hạn và biết gọi ai khi cần

Điều 11: Ở Hàn, trễ hạn giấy tờ không phải chuyện nhỏ. Có ba mốc bạn nên thuộc lòng:

• Đăng ký thẻ người nước ngoài (외국인등록증) trong vòng 90 ngày kể từ ngày nhập cảnh.
• Báo đổi địa chỉ trong vòng 15 ngày kể từ ngày chuyển tới chỗ ở mới, theo Luật Xuất nhập cảnh Hàn Quốc (gov.kr, mốc 15 ngày áp dụng từ 10/12/2020).
• Chỉ đi làm thêm sau khi giấy phép được duyệt. Học viên hệ tiếng (D-4) được xin phép sau 6 tháng kể từ ngày nhập cảnh. Sinh viên D-2 xin được ngay. Làm khi chưa có phép có thể bị phạt tới 30 triệu won (khoảng 597 triệu đồng), nặng thì bị buộc rời Hàn. Chi tiết số giờ theo từng hệ có ở bài quy định làm thêm cho du học sinh.

Điều 12: Gặp chuyện thì hỏi đúng chỗ, đừng giữ trong lòng.

• 112: cảnh sát. 119: cứu hỏa và cấp cứu.
• 1345: tổng đài thông tin cho người nước ngoài của Bộ Tư pháp Hàn Quốc, có tư vấn tiếng Việt về visa, thủ tục cư trú.
• 1350: tổng đài của Bộ Việc làm và Lao động, khi bị nợ lương hay có chuyện ở chỗ làm.
• Phòng quốc tế hoặc văn phòng viện ngôn ngữ của trường: mọi chuyện liên quan tới học, chuyên cần, visa.

Điều không dễ nghe

Nhiều bạn nghĩ chỉ cần học giỏi tiếng là ổn. Thực tế, tình huống học viên hay gặp là chuyện ngược lại: tiếng Hàn tạm được, nhưng bị nhắc nhở vì đổ rác sai, bị chủ quán không gọi đi làm tiếp vì đi muộn không báo, bị hàng xóm phàn nàn vì ồn. Mỗi chuyện nhỏ, nhưng cộng lại khiến bạn thấy mệt và nghĩ "người Hàn khó tính". Phần lớn không phải họ khó tính, mà là bạn chưa biết luật chơi. Biết trước thì đỡ được gần hết. Và khi bạn sai, một câu 죄송합니다 (joesonghamnida: em xin lỗi) nói ngay, kèm việc sửa lại, thường giải quyết được nhiều hơn bạn nghĩ.

6. Hợp Long đồng hành cùng bạn ở chặng này

• Lớp tiếng Hàn sơ cấp 1 tại Việt Nam trước khi bay, học và ở ký túc xá miễn phí, có lồng các buổi định hướng văn hóa và kỹ năng xin việc làm thêm. Những điều trong bài này bạn được nghe, hỏi và tập nói trước khi sang.
• Đón sân bay khi bạn tới Hàn.
• Hỗ trợ khi bạn đang học tại Hàn, từ những thủ tục đầu tiên tới lúc bạn quen dần với cuộc sống bên đó.
• Đại diện tại Hàn Quốc hỗ trợ khi bạn gặp vấn đề.

Phần hồ sơ trước đó vẫn như cũ: đánh giá hồ sơ miễn phí, soát giấy tờ, luyện phỏng vấn nếu trường của bạn cần. Phí dịch vụ 39 triệu chỉ nộp khi bạn đã có visa. Trên 600 học viên đã đi cùng Hợp Long; Hợp Long liên kết 98% trường, có 5 văn phòng và đại diện tại Hàn Quốc.

7. Câu hỏi thường gặp

Không biết tiếng Hàn nhiều thì có bị coi thường không?

Ở trường và nhiều chỗ làm, người Hàn đã quen với du học sinh mới sang. Họ để ý thái độ nhiều hơn trình độ. Chào hỏi đàng hoàng, đến đúng giờ, nói kính ngữ dù còn vụng thì bạn vẫn được đối xử tử tế. Chịu khó học thêm vài câu thường dùng ở mỗi nơi bạn tới.

Đổ rác sai có bị phạt thật không?

Có. Trang của quận Jung (Seoul) ghi mức phạt hành chính từ 100.000 won lần đầu tới 300.000 won lần thứ ba cho việc đổ sai giờ hoặc để rác ra đường. Mỗi quận có lịch riêng, nên hỏi chủ nhà hoặc ký túc xá ngay tuần đầu.

Cần mang gì từ Việt Nam để đỡ bỡ ngỡ?

Ngoài đồ dùng cá nhân, bạn nên có sẵn vài bản sao giấy tờ, ảnh thẻ và một ít tiền mặt cho những ngày đầu. Danh sách chi tiết, gồm cả những thứ không được mang, có ở bài mang đồ gì sang Hàn Quốc.

Những tháng đầu thấy buồn và muốn về có bình thường không?

Bình thường. Nhiều bạn trải qua giai đoạn hào hứng, rồi mệt mỏi vì mọi thứ lạ, rồi mới quen dần. Giữ nếp sinh hoạt, đi học đều, nói chuyện với bạn cùng lớp và người nhà. Nếu kéo dài, hãy nói với trường hoặc người hỗ trợ bạn tại Hàn.

Đọc thêm về chủ đề này

• Mang đồ gì sang Hàn Quốc khi đi du học
• Cùng học những từ vựng tiếng Hàn khi đi du học
• Quy định về làm thêm cho du học sinh tại Hàn Quốc